Cynk – występowanie, rola w organizmie i jak na nas wpływa niedobór?

  • 3707

    Jaką rolę pełni cynk i gdzie go znaleźć?

    Cynk jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym, co oznacza, że pełni wiele ważnych ról w organizmie a jego niedobór wiąże się z zaburzeniem jego funkcjonowania. Kto narażony jest na niedobór tego pierwiastka? Jakie produkty są jego dobrym źródłem?

    Cynk — znaczenie dla organizmu

    Funkcji, jakie cynk pełni w ludzkim organizmie, jest bardzo wiele. Pierwiastek ten wchodzi w skład ponad 300 enzymów, wpływa na wydzielanie niektórych hormonów, uczestniczy w metabolizmie składników odżywczych, odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie gruczołów płciowych oraz układu odpornościowego. Jest także bardzo ważny dla poprawnego przebiegu ciąży, rozwoju układu kostnego, prawidłowego wzrostu, pełni też rolę przeciwutleniacza.

    W jakich produktach występuje cynk?

    Występowanie cynku jest zróżnicowanie, jest on obecny zarówno w produktach pochodzenia roślinnego jak i zwierzęcego. W polskiej diecie jego głównym źródłem są produkty zbożowe, mięso oraz ryby. Istotnym źródłem tego pierwiastka są także nasiona roślin strączkowych, orzechy, pestki i niektóre warzywa. Wśród produktów mlecznych, najbogatsze w cynk są sery podpuszczkowe. Cynk występuje także w owocach, w największej ilości w arbuzie, mandarynkach i papai oraz ziemniakach. Śladowe ilości tego mikroskładnika występują w tłuszczach, takich jak oliwa z oliwek, masło czy słonina.

    Cynk w diecie wegetariańskiej i wegańskiej

    Przyswajalność cynku z mięsa jest lepsza niż z produktów pochodzenia roślinnego, dlatego wegetarianie i weganie powinni zadbać o odpowiednią podaż tego pierwiastka a dodatkowo o zwiększenie jego biodostępności z pokarmów roślinnych. Można to zrobić poprzez dodatek do posiłku źródła białka, cytrusów (za sprawą kwasu cytrynowego) lub produktów będących źródłem kwasu jabłkowego (np. owoce, takie jak gruszki, jabłka, winogrona lub pieczywo na zakwasie).

    Jak objawia się niedobór cynku?

    Deficyt cynku może dawać następujące objawy:

    • zmiany skórne,

    • wypadanie włosów,

    • zaburzenia w odczuwaniu smaku i węchu,

    • osłabienie apetytu,

    • trudności z gojeniem się ran,

    • osłabienie odporności,

    • zahamowanie wzrostu,

    • biegunka.

    Czy nadmiar cynku jest groźny?

    Zarówno niedobór jak i nadmiar cynku nie są wskazane. Nadmiar tego pierwiastka zwykle wynika ze zbyt dużego dostarczenia go z innych źródeł niż żywność. W produktach spożywczych znajdują się stosunkowe małe ilości cynku, a do przedawkowania może dojść, np. za sprawą suplementów diety. Długotrwałe przyjmowanie dużych dawek tego mikroskładnika może prowadzić chociażby do utrudnienia przyswajania żelaza oraz miedzi. Inne objawy nadmiary to wymioty, biegunki, problemy z apetytem, uczucie niepokoju i bóle głowy.

    Cynk na przeziębienie

    Niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, że suplementacja cykiem w czasie przeziębienia może dawać lepsze efekty niż w przypadku witaminy. Przyjmowanie cynku doustnie, skraca czas trwania choroby i zmniejsza objawy, takie jak gorączka czy katar. Warto jednak pamiętać, by długotrwale nie stosować wysokich dawek preparatów z cynkiem, gdyż prowadzić może to do niedoboru innych ważnych pierwiastków, takich jak żelazo czy miedź.

    K. Błaszkowska

    Bibliografia:

    D. Głąbska, D. Włodarek, Składniki mineralne. W: (red.) D. Włodarek, Dietoterapia. Wydaw. Lekarskie PZWL, Warszawa 2014: 156-159.

    I. Kibil, Mikroskładniki a dieta wegańska, W: Wege — Dieta roślinna w praktyce. I. Kibil, D. Gajewska. (red.) Wyd. PZWL, Warszawa 2018: 83-84.

    Mousa H. A. (2017). Prevention and Treatment of Influenza, Influenza-Like Illness, and Common Cold by Herbal, Complementary, and Natural Therapies. Journal of evidence-based complementary & alternative medicine, 22(1), 166–174. https://doi.org/10.1177/2156587216641831

    M. Zielińska-Pisklak, Ł. Szeleszczuk, M. Kuras, Rola witaminy C i cynku we wspomaganiu układu odpornościowego. Lek w Polsce, vol. 23 nr 11-12’13 (271/272): 67-69.

    M. Szcześniak, B. Grimling, J. Meler, Cynk – pierwiastek zdrowia. Farm Pol, 2014, 70(7): 363-366.

    Skomentuj