insulinooporność – co to jest?

  • 3679

    Zainteresowanie tematem insulinooporności wzrasta. Niestety, jest to spowodowane tym, że zmaga się z nią coraz więcej osób. Szacuje się, że w Polsce może dotyczyć ona nawet 40% osób dorosłych. Czym jest to schorzenie i jakie są najczęstsze przyczyny insulinooporności?

    Insulinooporność — co to takiego?

    Insulinooporność to stan, w którym dochodzi do zmniejszenia wrażliwości tkanek na działanie insuliny. Do tkanek dociera insulina, jednak nie reagują one na nią w sposób prawidłowy, a to utrudnia wykorzystanie glukozy. Insulina odpowiedzialna jest za wnikanie glukozy do komórek organizmu. W przypadku braku odpowiedzi na działanie tego hormonu organizm wytwarza go w zwiększonej ilości. Taki stan nazywamy hiperinsulinemią. Długotrwała hiperinsulinemia nie jest korzystna — komórki trzustki ulegają wyczerpaniu w wyniku nadmiernej produkcji insuliny. Utrzymujące się podwyższone stężenie glukozy (hiperglikemia) we krwi z czasem prowadzi do rozwoju cukrzycy typu 2. Utrzymująca się hiperglikemia zwiększa także ryzyko występowania innych chorób przewlekłych.

    Insulinooporność dzieli się na trzy rodzaje:

    1. Przedreceptorowa — związana z nieprawidłową budową insuliny.

    2. Receptorowa — występuje w niej nieprawidłowa struktura, liczba lub działanie receptorów insulinowych.

    3. Postreceptorowa — dochodzi do zaburzeń w sygnalizacji przyłączenia insuliny do receptora lub nieprawidłowego działania transporterów glukozy do komórek.

    Jakie są przyczyny insulinooporności?

    Jako główny czynnik insulinooporności wskazuje się otyłość, jednak stan ten może dotyczyć także osób szczupłych. Przyczyną nadmiernej masy ciała w znacznej większości przypadków są nieprawidłowe wybory żywieniowe, nadmiar pożywienia w stosunku do potrzeb organizmu połączony z niską aktywnością fizyczną. Do innych czynników środowiskowych zwiększających ryzyko insulinooporności należy nadużywanie alkoholu, palenie tytoniu i nadmierny stres. W przypadku osób szczupłych, jako przyczynę oporności tkanek na insulinę wskazuje się czynniki genetyczne, stan zapalny, tak zwana otyłość metaboliczna (nadmiar tkanki tłuszczowej trzewnej u osób z prawidłową masą ciała) i współwystępowanie innych schorzeń (zakaźnych, autoimmunologicznych, choroby nerek).

    Insulinooporność a inne schorzenia

    Insulinooporność często współwystępuje z innymi stanami chorobowymi. Bardzo często są to zaburzenia metaboliczne lub hormonalne. Wśród nich można wskazać:

    • PCOS, czyli zespół policystycznych jajników

    • Hiperprolaktynemię, czyli zbyt wysokie stężenie prolaktyny

    • Niealkoholowe stłuszczenie wątroby

    • Zespół metaboliczny

    • Hiperkortyzolemia, czyli za wysokie stężenie kortyzolu

    • Choroby tarczycy

    Znaczenie diety w insulinooporności

    Niezależnie od tego czy insulinooporności towarzyszy nadmierna masa ciała, czy nie, jakość i odpowiednie zbilansowanie diety są w tym schorzeniu bardzo ważne. Wielu osobom wydaje się, że dieta w insulinooporności polega na wielu eliminacjach. Nie jest to jednak prawda, a głównym jej założeniem powinno być włączenie do diety lub zwiększenie udziału składników o działaniu prozdrowotnym, np. warzyw lub pełnoziarnistych produktów zbożowych. W przypadku nadwagi lub otyłości bardzo ważnym aspektem w procesie powrotu do zdrowia jest redukcja (stopniowa i racjonalna) masy ciała. W planowaniu diety osób z insulinoopornością zakłada się następujący rozkład składników pokarmowych:

    • węglowodany – 45% energii

    • białko – 20-25% energii

    • tłuszcze – 30-35% energii

    Węglowodany w diecie osób z insulinoopornością

    Węglowodany są bardzo ważnym składnikiem pokarmowym. Wiele osób uważa, że ich znaczące ograniczenie pomoże im w poprawie stanu zdrowia. Zamiast rozważać ich wykluczenie, warto skupić się na ich rodzaju. Ich udział procentowy w diecie osób z insulinoopornością powinien wynosić około 45%. Ważne, by były to w przewadze węglowodany złożone o niskim lub umiarkowanym indeksie glikemicznym. Pomocna jest także znajomość ładunku glikemicznego, który odnosi się do konkretnej porcji produktu. Ograniczeniu powinny ulec węglowodany proste. Istotne jest także, by podaż owoców była kontrolowana. Mimo że są to produkty zdrowe, zawierają więcej węglowodanów niż warzywa. Niewskazane jest także sięganie po słodkie napoje i soki. Bardzo ważnym składnikiem diety jest błonnik pokarmowy. Zaleca się by codzienna dieta, dostarczała przynajmniej 25 gramów tego składnika.

    K. Błaszkowska

    Bibliografia:

    1. H. Stolańska-Fiedorowicz, Insulinooporność. Leczenie dietą. Wyd. Zwierciadło, Warszawa 2018: 10-64.

    2. W. Respondek, A. Grodowska, Zespół metaboliczny. W: (red.) M. Jarosz, Praktyczny podręcznik dietetyki. Wyd. IŻŻ, Warszawa 2008: 358-360.

    Skomentuj